Chương 23: Một đồng tiền làm khó bậc anh hùng

Lại nói về Sở Từ, sau khi bàn bạc ổn thỏa chuyện đề tập với Lục chưởng quầy, y như trút bỏ được tảng đá lớn trong lòng. Trở về Trương phủ, thấy Trương Văn Hải vẫn đang miệt mài bên án thư, chốc chốc lại đưa tay xoa bóp vùng cổ mỏi nhừ mà Sở Từ chợt nhớ ra một việc.+

Trước đó y từng hứa lúc về sẽ dạy Trương Văn Hải tập Ngũ Cầm Hí, lời đã nói ra thì tuyệt đối không thể nuốt lời. Vậy là Sở Từ dặn Trương Văn Hải sáng sớm mai khi gà vừa gác bóng thì sang viện của y.+

Xưa nay vẫn có câu: "Canh ba thắp đèn, canh năm gà gáy, chính là lúc nam nhi đọc sách". Trương Văn Hải vốn là người hiếu học, dĩ nhiên không có chuyện dậy muộn. Ngược lại là Sở Từ, mãi tới khi nghe tiếng gõ cửa dồn dập thì y mới ngáp ngắn ngáp dài ra mở cửa.+

Vừa thấy bóng dáng đối phương, Sở Từ đã giật mình hỏi: "Sao huynh lại mặc dày vậy? Cởi bớt ra, mau cởi bớt ra."+

Nhìn lại Trương Văn Hải, bên trong thì mặc mấy lớp áo bông, bên ngoài còn khoác thêm một chiếc áo choàng lông cáo mà tay lại lăm lăm cái lò sưởi nhỏ.+

Trương Văn Hải ngập ngừng, vẻ mặt không mấy tình nguyện: "Nhưng... tiết trời sớm mai lạnh lẽo thấu xương, cởi ra lỡ đâu nhiễm phong hàn thì sao?"+

Sở Từ xụ mặt, bày ra dáng vẻ nghiêm nghị như đang giáo huấn học trò: "Vậy huynh có muốn học nữa không? Môn này gọi là Ngũ Cầm Hí, có công hiệu cường thân kiện thể. Khi luyện tập, khí nóng từ bên trong phát tiết ra ngoài rồi bức mồ hôi đầm đìa. Nếu mặc quá dày, mồ hôi không thoát ra được thì khi đó mới dễ đổ bệnh."+

Thấy "tiên sinh" này bắt đầu thuyết giáo, Trương Văn Hải liền sợ mà động tác nhanh nhẹn lạ thường, loáng cái đã lột sạch lớp ngoài và chỉ còn trơ lại bộ trung y mỏng manh.+

"Khụ, cũng không cần ít tới vậy đạu. Khoác thêm chiếc áo dài này vào đi." Sở Từ ném một chiếc áo ngoài qua cho hắn.+

Trương Văn Hải vội vàng chụp lấy rồi tròng vào người thật nhanh. Chỉ trong vài giây ngắn ngủi đó, hắn đã nếm mùi ghê gớm của lồng lộng gió trời.+

Tiếp đó, Sở Từ kêu Trương Văn Hải làm theo các động tác khởi động: nào là vung tay đá chân, nào là xoay cổ vặn mình. Cảnh tượng này trông chẳng khác nào một bảo mẫu đang dắt đám trẻ nhỏ tập thể dục buổi sáng. Trương Văn Hải dù thấy mấy động tác này có phần kỳ quái nhưng làm một hồi lâu, quả nhiên thấy cái lạnh cũng vơi đi quá nửa.+

"Được rồi, chúng ta ra sân thôi."+

Sở Từ vừa đẩy cửa, một luồng gió lạnh ùa vào khiến cả hai đồng thời rùng mình một cái. Nhưng vì giữ thể diện trước mặt đối phương nên ai nấy đều gồng mình dũng cảm bước ra.+

"Môn này cốt ở ngộ tính, ta sẽ không dạy từng chiêu thức một. Huynh cứ nhìn theo ta mà làm, lâu dần sẽ tự thông thạo mà quan trọng nhất là phải mô phỏng cho đúng thần thái." Sở Từ nhớ lại tiết học ngày trước, thầy của y cũng cứ vậy mà đánh rồi mặc kệ trò có theo kịp hay không.+

"Đã rõ." Trương Văn Hải hơi căng thẳng đáp lời.+

Sở Từ đứng phía trước, động tác uyển chuyển như nước chảy mây trôi và trông vô cùng đẹp mắt. Trương Văn Hải thì chẳng khác nào đứa trẻ mới tập đi, vụng về khua tay múa chân theo sau. Nhưng dần dà, hắn tựa hồ cũng cảm nhận được ảo diệu bên trong mà động tác càng lúc càng trở nên thuần thục...+

Tới tận bữa sáng, Trương Văn Hải vẫn còn giữ vẻ hưng phấn, hắn nói với Sở Từ: "Sở huynh, ngày mai ta lại sang tìm huynh nha. Huynh dạy ta đánh Ngũ Cầm Hí tiếp đi, tập xong thấy cả người sảng khoái hẳn ra."+

Sở Từ thầm đảo mắt trong lòng: "Bộ tưởng mình đang tu tiên hay gì?". Chẳng qua thường ngày huynh đài này ít vận động, nay bỗng nhiên tập tành điều độ, gân cốt được thư giãn nên mới có cảm giác thần kỳ đó thôi.+

Dùng bữa xong, cả hai cùng bước vào thư phòng.+

Sở Từ lật xem kế hoạch học tập, phát hiện đã đến lúc phải giảng về Cửu Chương. Với văn nhân thời xưa, toán học dường như là một tòa núi cao khó leo. May thay, đề thi vốn không quá lắt léo. Sở Từ lục lại ký ức và thấy trình độ này đại khái cũng chỉ tương đương với toán tiểu học thời sau.+

"Trương huynh có thuộc Bảng Cửu Chương không?"+

"Có, gia phụ từng dạy qua nhưng đã nhiều năm ta không ôn lại."+

Trước khi Trương gia có hy vọng bước chân vào chốn quan trường, phụ thân hắn vốn định hướng con trai theo nghiệp kinh doanh. Sau này vào thư viện, vì thấy bản thân thua kém người khác nhiều mặt nên hắn chỉ tập trung vào kinh nghĩa mà bỏ bễ toán học. Kỳ thi Huyện tuy có đề Cửu Chương nhưng đa phần đều là những dạng đề tiên sinh đã giảng qua, chỉ cần học thuộc lòng đáp số là qua chuyện.+

"Vậy được, ta ra mấy đạo đề này, ngài thử giải xem sao." Sở Từ hạ bút viết hai mươi bài toán đố lên giấy rồi đưa cho Trương Văn Hải.+

Trương Văn Hải nhận lấy đề, gương mặt thành khẩn bắt đầu lẩm nhẩm. Hắn nhẩm bảng tính từ "chín chín tám mươi mốt" ngược dần về "hai hai là bốn". Cứ nhẩm ra được một đề là điền ngay đáp án rồi lại tiếp tục vòng lặp đó cho tới khi hoàn thành mới thôi.+

Xem ra cổ nhân thật sự không mấy coi trọng toán học. Ngoại trừ những bậc kỳ tài chuyên môn, đa số mọi người đều chỉ biết lờ mờ. Thời tiền triều, toán học thậm chí còn chẳng có chỗ đứng trong khoa cử. Mãi tới khi Thái tổ bản triều cương quyết đưa vào, không ít sĩ phu lúc bấy giờ đã phải than dài: "Chỉ một đạo Cửu Chương mà hủy hoại nửa đời sở học của ta!".+

Tới nay khi trải qua bao năm tháng, người đời cũng dần nhận ra cái lợi của toán pháp. Ngày trước, một kế toán có thể xoay chủ nhà như chong chóng nhưng nay chỉ cần từng đi học, ai nấy đều được kinh qua chút ít về "Cửu Chương", "Ngũ Tào"* hay "Tôn Tử"**. Vì "Cửu Chương" phổ biến nhất nên mọi người cũng quen miệng gọi chung phần toán học trong khoa cử là Cửu Chương vậy.+

(* Ngũ Tào (Ngũ Tào Toán Kinh): Sách toán thực hành dành cho quan lại địa phương, chuyên dùng để tính thuế khóa, diện tích ruộng đất, quân lương và nhân lực.+

** Tôn Tử (Tôn Tử Toán Kinh): Bộ sách về tư duy logic và toán đố. Đây là nơi xuất xứ của các bài toán "đuổi bắt" và các định lý về số dư nổi tiếng.)+

Thừa dịp Trương Văn Hải còn đang hì hục làm bài, Sở Từ liền chấp bút chép lại bảng cửu chương hiện đại. Cách sắp xếp này thuận theo quy luật toán học, lại vô cùng dễ nhớ, tới hài tử lên tám cũng có thể thuộc làu làu, so với cách nhẩm ngược cổ xưa thì hiệu quả hơn gấp bội.+

Trương Văn Hải trầy trật mãi mới giải xong đống đề toán. Hắn vừa dâng lên, Sở Từ chỉ lướt qua một cái đã cầm bút son đánh một nét khuyên lớn, xong lại đẩy tờ giấy sang một bên.+

"Sở huynh, huynh... Huynh còn chưa kiểm tra mà?" Trương Văn Hải không nhịn được lên tiếng nhắc nhở.+

"Kiểm tra xong rồi, đều đúng hết, làm tốt lắm." Sở Từ cứ ngỡ hắn đang chờ được tán thưởng, bèn hào phóng buông lời khích lệ.+

"Nhưng huynh chỉ mới nhìn thoáng qua..." Trương Văn Hải bùi ngùi, trong lòng lại một lần nữa cảm thán về khoảng cách vời vợi giữa thiên tài và người thường.+

"Muốn biết vì sao ta lại nhìn ra nhanh vậy không?" Sở Từ nhướng mày hỏi.+

"Kính mong Sở huynh không tiếc lời chỉ giáo."+

"Đơn giản thôi, huynh cầm tờ giấy này đọc mười lần, sau đó học thuộc lòng rồi quay lại đây." Sở Từ rút tờ giấy vừa viết xong đưa cho hắn.+

Trương Văn Hải nhận lấy, ngồi vào chỗ cũ rồi bắt đầu lắc đầu lẩm nhẩm. Lúc đầu hắn thấy hơi gượng miệng vì bản của Sở Từ viết theo thứ tự xuôi, khác hẳn với thói quen nhẩm ngược từ số lớn trước của hắn. Liệu cách này có thực sự hữu dụng không?+

Trong lúc nghe tiếng ê a học bài bên tai, Sở Từ cũng không để tay chân nhàn rỗi, y lật xem mấy cuốn sách bên cạnh. Muốn bộ đề này bán được giá, y phải tranh thủ biên soạn cho xong sớm. Kỳ thi Huyện diễn ra vào tháng Chạp mà nay đã là ngày hai mươi tháng Mười Một rồi.+

Kỹ thuật in ấn thời này không thể so với hiện đại, muốn sách lên kệ vào tháng Giêng để kịp cho sĩ tử mua trước kỳ thi, y phải giao bản thảo cho hiệu sách trước ít nhất hai tháng. Tính ra, y chỉ còn chưa đầy hai mươi ngày để hoàn thành bộ đề này.+

Các phần cơ bản như Thiếp Kinh, Mặc Nghĩa phải ra thật nhiều. Cửu Chương Toán Thuật thì cố gắng tiết chế độ khó nhưng để khẳng định đẳng cấp của người ra đề, thi thoảng vẫn phải cài cắm vài câu hóc búa. Thơ phú thì cần hạn định vần chân, cái này y phải đi sưu tầm thêm. Tạp văn thì lấy từ trong sách ra và nếu có thể lồng ghép thêm chút thời sự thì càng tốt. Khối lượng công việc trong hai mươi ngày tới quả thực không hề nhỏ.+

"Phải rồi, còn cần cả đáp án tham khảo nữa." Sở Từ thầm nghĩ. Một bộ đề mà không có giải đáp chi tiết thì không phải là một bộ đề chuẩn mực. Xem ra y còn rất nhiều việc phải làm đây.+

Nhưng dù vất vả cỡ nào thì y cũng phải làm bằng được. Sở Từ muốn tranh thủ trước khi mùa mưa dầm kéo tới sẽ sửa sang lại căn nhà ở quê, tốt nhất là phá đi xây lại. Căn nhà đó đã cũ nát lắm rồi, trải qua bốn đời người, vốn do gia gia y dựng từ thời trẻ và giờ nói là nhà nguy hiểm cũng chẳng ngoa.+

Trong ký ức của nguyên chủ thì năm nào tới mùa mưa, mái nhà cũng dột tứ tung, trong nhà chỗ nào cũng phải đặt tô, đặt chậu để hứng nước. Đợi trời tạnh, phụ thân và đại ca y lại phải hì hục trèo lên mái, dùng bùn trộn rơm trát lại nhưng chỉ được vài ngày mưa là đâu lại vào đó, trong nhà lại vang lên khúc nhạc "tòng tộc, tòng tộc".+

Đợt về nhà vừa rồi, y nghe mấy trưởng bối kháo nhau rằng năm sau lượng mưa sẽ còn lớn hơn năm nay. Nếu cứ để mặc thì e rằng nhà bị nước mưa xói lở cũng là chuyện có thể xảy ra.+

Ngoài chuyện nhà cửa, y còn muốn mua thêm ít ruộng đất. Chỉ dựa vào việc đi làm thuê của Sở Quảng thì khó mà nuôi nổi cả gia đình. Dù đại ca có kiếm được chút tiền, cả nhà cũng sẽ thắt lưng buộc bụng để dành tiền cho y ăn học.+

Mấy hôm ở nhà, y để ý thấy hũ gạo trắng mình mua lần trước vẫn còn nguyên mà trong khi đó thì hũ gạo lứt đã vơi đi quá nửa. Gạo trắng mua ngoài thì đắt, người nhà không nỡ ăn nhưng nếu là lúa nhà mình trồng ra thì chắc hẳn họ sẽ ăn uống thoải mái hơn đôi chút.+

Ở phương nam, ruộng lúa nước rất được giá với khoảng mười hai lượng một mẫu. Người ta chuộng trồng lúa nên hiếm ai chịu bán ruộng, gặp được mảnh đất màu mỡ có khi giá còn bị đẩy lên tới mười ba tới mười bốn lượng. Ruộng cạn thì rẻ hơn, tầm mười lượng một mẫu. Sở Từ từng định mua đất hoang về khai khẩn nhưng vùng rừng núi này, chỗ nào khai phá được thì người dân đã làm sạch rồi mà muốn mua giờ chỉ còn đất đồi trọc. Đất ấy thì cằn cỗi, phân bón khó chuyển lên, lại lắm thú nhỏ, khi gieo hạt gì xuống cũng bị chúng đào lên ăn sạch.+

Haiz, chuyện đời đúng là rắc rối. Không nghĩ thì thôi, cứ nghĩ tới là thấy toàn việc! Chẳng trách cổ nhân nói: "Thế gian vốn không sự, dung nhân tự nhiễu chi" (Thế gian vốn chẳng có việc gì, chỉ tại người đời tự làm khổ mình). Nhưng chung quy lại, trên đời này người bình thường vẫn nhiều hơn hết...+

Sở Từ thở dài một tiếng, gạt bỏ những suy nghĩ miên man ra khỏi đầu để tập trung ra đề.+

Bên này, Trương Văn Hải đang hăng say học thuộc, bỗng nghe tiếng thở dài của Sở Từ mà lòng lại nhạy cảm ngỡ rằng đối phương chê mình chậm chạp, vậy là càng ra sức đọc nhanh hơn. Dù sao cũng là người trưởng thành, sau khi nhẩm đi nhẩm lại nhiều lần, Trương Văn Hải đã có thể thuộc lòng mà không cần làm một câu lại nhẩm một câu như trước.+

Thấy hắn đã nắm bắt được, Sở Từ lại lấy giấy ra, viết một đạo đề ứng dụng cho hắn giải. Kỳ thi Huyện thường có ba câu ứng dụng, chỉ cần làm đúng hai câu là đã cầm chắc phần thắng.+

Đề toán viết rằng: "Có hai trẻ nhỏ, một đứa tên Tiểu Minh, một đứa tên Tiểu Cương. Tiểu Minh vốn nhanh chân, mỗi khắc đi được một trăm bước; Tiểu Cương lại chậm chạp, mỗi khắc chỉ đi được sáu mươi bước. Nay để đứa chậm đi trước một trăm bước rồi Tiểu Minh mới đuổi theo. Hỏi: Phải đi bao nhiêu bước thì Tiểu Minh mới đuổi kịp?"+

Dịch nôm na ra chính là bài toán đuổi bắt trứ danh của thời hiện đại: Hai người cùng đi bộ, người nhanh đi được một trăm bước mỗi phút, người chậm đi sáu mươi bước. Hỏi nếu người chậm đi trước một trăm bước thì bao lâu người nhanh mới bắt kịp?+

Việc gọi tên Tiểu Minh và Tiểu Cương hoàn toàn là do sở thích oái oăm của Sở Từ. Hai cái tên "oan gia" này đã hành hạ bao thế hệ học sinh tiểu học, giờ cũng nên để các thư sinh cổ đại nếm trải "mị lực" của chúng một chút.+

Trương Văn Hải sau khi nhận đề mục liền rút ra một tờ giấy, trực tiếp vẽ lên đó vô số vạch nhỏ để biểu thị số bước chân rồi miệng lại không ngừng lẩm nhẩm đếm số.+

Sở Từ tình cờ liếc mắt nhìn qua, tức khắc cảm thấy mắc cười. Thôi được rồi, đối với người không hiểu quy luật mà nói thì cách thủ công nhất đôi khi lại là cách hữu dụng nhất.+