Chương 29: Không cho trò mượn đâu!

Vị lão giả kia vốn bị nét chữ trên giấy của Sở Từ thu hút nên mới lên tiếng nhưng khi nhìn rõ nội dung bên trong, những con chữ phượng múa rồng bay ấy lập tức bị ông quẳng ra sau đầu.+

"Hay, hay lắm!" Lão giả tắc lưỡi tán thưởng: "Ngài cũng xem thử đi." Nói xong, ông liền đưa bản thảo trong tay cho Khổng sơn trưởng.+

Khổng sơn trưởng tiếp lấy và thoạt đầu còn hơi nhíu mày, bởi văn phong của Sở Từ không đi theo lối biền ngẫu, câu nệ chữ nghĩa đang thịnh hành bấy giờ. Nhưng khi cố nhẫn nại đọc tiếp thì ông bỗng suýt bật nói lên lời khen ngợi, dường như sực nhớ ra điều gì đó nên mới gượng ép nén giọng xuống.+

"Những biện pháp này đều do trò tự nghĩ ra à?"+

"Kẻ hèn này tài hèn học mọn, chỉ là suy nghĩ mông lung rồi viết ra vài điều, mong tiên sinh đừng chê cười."+

"Người trẻ tuổi không nên khiêm tốn quá. Ta thấy trong lòng trò có hoài bão, có thực tiễn nên lời lẽ mới thiết thực vậy. Áng văn này, liệu có thể để lão phu mang về nghiền ngẫm kỹ hơn được không?"+

"Chuyện này..." Sở Từ nhất thời không biết nên đáp sao cho phải. Vị lão nhân này trông không giống kẻ tùy tiện, xem thì cứ xem mà sao lại còn muốn cầm đi luôn?+

"Khụ khụ, vừa rồi chưa kịp giới thiệu với trò. Đây là Mạc đạo viên thuộc phân tuần đạo, Đề Cử Học Sự Tư của phủ Cam Châu*. Lần này ngài ấy thay mặt Đề học đại nhân xuống đây để sát hạch việc học tập của học sinh các huyện." Khổng sơn trưởng nháy mắt ra hiệu đầy ẩn ý với Sở Từ.+

Sở Từ lập tức hiểu ra, hóa ra vị này chính là quan trên đang "vi hành". Chức Đề quan của Đề Cử Học Sự Tư tương đương với Giám đốc Sở Giáo dục, còn vị phân tuần đạo này chính là Trưởng phòng Giáo dục thường trú tại các huyện. Có điều họ không chịu sự quản lý của nha môn địa phương mà mọi việc đều trực tiếp báo cáo lên Đề Học Tư.+

Từ khi Thái Tổ lập quốc, Phủ học được thiết lập ở các châu phủ, Huyện học ở các huyện và còn ở hương trấn thì có trường xã. Ngoài ra, mỗi huyện còn có học điền để cải thiện điều kiện nghiên cứu học thuật của địa phương. Phàm là trường công do quan phủ thiết lập, mỗi cuối năm đều phải trải qua kiểm tra đánh giá. Kết quả này liên quan trực tiếp tới kinh phí quản lý trường học của năm sau, hèn gì Khổng sơn trưởng lại coi trọng tới vậy.+

Lúc trước không giới thiệu, hẳn là vì Ngài Mạc không muốn lộ thân phận. Giờ Khổng sơn trưởng giới thiệu mà ngài ấy không phản đối, xem chừng là thực lòng muốn giữ lại bản thảo của Sở Từ.+

"Học trò bái kiến Mạc đạo viên. Ngài có thể để mắt đến áng văn của kẻ hèn này, thật là vinh hạnh vô cùng. Ngài cứ tự nhiên mang đi ạ. Chỉ e lời lẽ thô thiển nên sợ làm bẩn mắt ngài thôi."+

Sở Từ ứng biến tiến lui có độ, vừa thể hiện được sự tôn trọng mà lại không quá mức nịnh bợ. Kết hợp với vẻ ngoài nho nhã, tuấn tú nên y rất dễ chiếm được cảm tình của người đối diện.+

"Học trò thời nay quả thực đáng nể. Ha ha ha, trò cứ yên tâm, nếu bài văn này thực sự có ích thì lão phu tuyệt đối sẽ không bạc đãi trò đâu." Mạc Hoài Cổ tỏ ra rất thưởng thức một người trẻ tuổi như Sở Từ.+

Ông đã gặp qua không ít thư sinh, có kẻ thì gàn dở và cố chấp không chịu cúi đầu, thậm chí còn muốn khiêu khích quyền uy để cầu danh lợi, thật là ngu xuẩn hết chỗ nói. Có kẻ lại nịnh hót quá đà, chẳng còn chút khí tiết của người đọc sách nên khiến người ta trông thấy là sinh ghét.+

Sở Từ tuổi còn trẻ mà đã có hàm dưỡng này, tương lai thật đáng kỳ vọng!+

Nghe lời Mạc Hoài Cổ nói mà trong lòng Sở Từ ban đầu thoáng chút xao động, nhưng ngay sau đó là muôn vàn cảm khái.+

Bài văn này y dựa trên tình hình thực tế thời cổ đại để đúc kết các phương pháp trị lý thiên tai tuyết trắng từ thời hiện đại. Vốn dĩ y đã đứng trên vai những người khổng lồ nên tầm nhìn tự nhiên cao rộng hơn hẳn người đương thời.+

Nếu Mạc đạo viên nói nó có tác dụng thì tất nhiên sẽ đem bản thảo này tới những vùng đang gặp thiên tai. Nếu phương pháp vận hành tốt, chẳng khác nào giúp y vang danh thiên hạ một cách miễn phí!+

Nhưng điều y trăn trở cũng chính là việc này. Hiện giờ không biết nơi nào đang chịu cảnh tuyết rơi trắng trời và cần cứu viện gấp. Nhớ lại những câu chuyện từng nghe về thảm cảnh thiên tai mà lòng y không khỏi nặng nề.+

Mạc Hoài Cổ không ngờ lần tuần tra này lại có thu hoạch ngoài dự tính. Sau khi cầm được bản thảo, ông liền nhanh chóng rời khỏi Huyện học.+

"Tiểu tử kia, trò qua đây với ta." Khổng sơn trưởng hậm hực lên tiếng. Ngày thường Mạc đạo viên tới là xung quanh lúc nào cũng đông nghịt người. Khó khăn lắm lần này ngài ấy mới đi một mình, ông vốn định dẫn ngài tới chỗ những đệ tử đắc ý của mình để ngài khảo sát học vấn, tạo ấn tượng tốt mà ai dè giữa đường lại bị tiểu tử này phỗng tay trên.+

Sở Từ cảm thấy rất oan ức, không hiểu sao Khổng sơn trưởng đột nhiên lại nổi giận với mình nhưng y vẫn ngoan ngoãn đi theo ông về phía thư phòng.+

"Tiểu tử trò có phải đã biết trước hôm nay Mạc đạo viên sẽ tới, nên mới cố tình đợi sẵn ở đó đúng không?" Khổng sơn trưởng luôn cảm thấy thời điểm Sở Từ xuất hiện quá đỗi trùng hợp, lại còn chuẩn bị sẵn cả bài vở nên chuyện này thật quá khó tin.+

Sở Từ lập tức kêu oan: "Sơn trưởng ơi, ngài cũng biết đó, nếu ta có bản lĩnh thám thính tin tức như vậy thì đã chẳng bị người ta vu oan vào lao phủ rồi. Nếu không nhờ Tần tiên sinh cứu giúp, e là giờ này ta đã chẳng còn trên đời. Ta đào đâu ra bản lĩnh ấy."+

"Ta lại cứ nghi ngờ là tiên sinh của trò..." Khổng sơn trưởng lẩm bẩm: "Thôi bỏ đi, chắc là ta lú lẫn rồi. Trò đi đi, tiên sinh của trò chắc cũng sắp tan lớp rồi đó."+

Ông xua tay muốn đuổi Sở Từ đi. Bản thân ông là sơn trưởng Huyện học Viên Sơn do Đề học đích thân bổ nhiệm, vậy mà học trò dạy ra lúc nào cũng không bằng Tần Lĩnh Thanh. Hôm nay mắt thấy cơ hội ngay trước mắt lại bị học trò của họ Tần cướp mất, ông vậy nhưng lại trút giận lên đầu một đứa trẻ, thật không nên chút nào!+

Nhưng Sở Từ vẫn đứng bất động, lưng thẳng tắp đối diện với ông.+

Khổng sơn trưởng bắt đầu thấy bực mình, chẳng lẽ Sở Từ còn muốn ông phải xin lỗi mới chịu đi hay gì? Ông ngẩng đầu định khiển trách nhưng lại phát hiện tầm mắt của Sở Từ hoàn toàn không đặt trên người mình, mà đang dán chặt đầy khao khát vào một vật trên bàn.+

"Trò..."+

Lời Khổng sơn trưởng chưa kịp nói ra, đã thấy Sở Từ bước lên một bước và kích động reo lên: "Sơn trưởng, sao ngài lại có cuốn 《 Hoàng Châu Hàn Thực Thiếp 》 này? Đây chính là bút tích thực của Tô Đông Pha à? Ngài có thể cho trò mượn về thưởng lãm được không ạ!"+

Đối với một người say mê hành thư* như Sở Từ, được tận mắt chiêm ngưỡng tác phẩm của Tô Thức chẳng khác nào bắt được vàng. 《 Hoàng Châu Hàn Thực Thiếp 》 không chỉ là một bức thư pháp, mà còn là linh hồn của "Ba Bản Hành Thư Đẹp Nhất Thiên Hạ" với những nét chữ phóng khoáng và mang đậm khí thế bàng bạc.+

(* Hành thư (行书): là một phong cách viết chữ Hán được hình thành từ sự kết hợp giữa Thảo thư (viết nhanh, bay bổng) và Khải thư (viết chuẩn mực, rõ ràng)+

Bản thiếp này nét chữ phóng khoáng và đầy khí phách, hào quang rạng rỡ, chẳng chút cảm giác gượng ép, trông vô cùng giống với chân tích của chính vị đại văn hào ấy.+

Khổng sơn trưởng cười lạnh một tiếng. Nghĩ bụng: Trò vừa nãy đã phỗng tay trên của đệ tử ta, giờ còn muốn mượn thiếp của ta coi? Mơ đi, không cho mượn!+

Sở Từ cuống quýt mà lại bước lên một bước nài nỉ: "Thưa sơn trưởng, học trò xin cam đoan sẽ giữ gìn cẩn thận và không để dính chút bụi trần. Sau khi mô phỏng lại xong, học trò sẽ lập tức cung kính hoàn trả bằng cả hai tay. Xin sơn trưởng rộng lòng cho trò được xem qua một chút thôi!"+

Thời bấy giờ, kẻ sĩ cực kỳ theo đuổi thể chữ Khải để ứng thí nên trên thị trường rất khó tìm được các bản Hành thư thiếp, huống chi đây lại là chân tích của Tô Đông Pha, quả thực là cơ duyên ngàn năm có một!+

"Trò cứ lo luyện cho tốt thể Đài Các đi rồi hãy nói. Trên trường thi khoa cử không ai viết hành thư hết. Để tránh việc tiên sinh của trò oán trách ta làm hỏng mầm non đất nước, bản thiếp này ta nhất quyết không cho trò mượn." Khổng sơn trưởng tìm được một lý do đường hoàng chính đáng, nhìn thấy Sở Từ ăn quả đắng, lòng ông bỗng thấy nhẹ nhõm lạ thường.+

Sở Từ thực sự bất lực, người ta đã nhất quyết không cho mượn thì y cũng chẳng còn cách nào. Sau khi chắp tay hành lễ với Khổng sơn trưởng, y lưu luyến nhìn bản thư pháp thêm vài lần với ánh mắt u buồn như sắp rơi nước mắt tới nơi.+

"Đi mau đi, tiên sinh của trò chắc đã tan lớp rồi, ta không giữ trò lại nữa." Khổng sơn trưởng ra vẻ vô tình cầm một cuốn sách khác đè lên cuốn 《 Hoàng Châu Hàn Thực Thiếp 》, không để Sở Từ nhìn thêm lấy một cái.+

"Thưa sơn trưởng, học trò xin cáo từ." Giọng Sở Từ ỉu xìu và ngay cả bóng lưng khi bước ra ngoài cũng vẻ uể oải cùng thất thần.+

Khổng Chiếu Nho nhìn theo bóng Sở Từ mà nhịn không được mà bật cười thành tiếng. Có thể khiến tiểu tử này lộ ra vẻ mặt đó, nỗi bực dọc trong lòng ông hôm nay cũng tiêu tan quá nửa. Ông nâng bản thiếp lên rồi thủ thỉ: "Lão bằng hữu à, ông phải thu hút nó thêm vài lần nữa, để giúp ta giải tỏa nỗi sầu này mới được."+

...+

Lúc này, Sở Từ đang ngồi trong thư phòng của Tần phu tử và chậm rãi chép lại bài văn đêm qua. Có điều, cứ viết được vài chữ thì y lại không kềm được mà thở dài một thượt.+

"Trò làm sao vậy? Hay là đêm qua nhớ không kỹ nên hôm nay khó mà viết lại lên giấy?" Tần phu tử bị quấy rầy tới mức không tài nào đọc sách nổi.+

"Dạ không phải, học trò có thể đọc thuộc lòng từng chữ ạ."+

"Vậy... hay là chê chỗ ta lạnh quá? Để ta nói sư nương trò đưa thêm chút than vào."+

"Cũng không phải đâu. Được ở bên cạnh tiên sinh, học trò cảm thấy như được tắm mình trong gió xuân. Dẫu là nhà tranh vách đất cũng chẳng khác nào tiên cảnh nơi chín tầng mây, vui thú vô cùng."+

Tần phu tử nhịn không được mà cầm quyển sách trên tay gõ nhẹ vào đầu Sở Từ một cái: "Vậy sao trò cứ trưng ra cái bộ dạng tử khí trầm trầm vậy hả? Người đọc sách phải hiểu đạo 'không vì vật mà vui, không vì mình mà buồn', trò lại để buồn vui lộ rõ ra mặt như này, rốt cuộc là có chuyện gì?"+

Sở Từ gục xuống bàn rồi thở dài ai oán: "Cảnh giới của học trò còn thấp, e là chưa đạt được tới trình độ mà tiên sinh nói." Nói xong, y chợt bật dậy như lò xo: "Tiên sinh, ngài có biết Khổng sơn trưởng có một cuốn 《 Hoàng Châu Hàn Thực Thiếp 》 không? Ngài có thể mượn về cho trò chiêm ngưỡng một chút được không?"+

Nếu tiên sinh mượn được, y có thể ở bên cạnh hầu bút mực và nhân cơ hội đó mà nhìn ké vài lần.+

Đối diện với sự phấn chấn đột ngột của học trò, Tần phu tử khẽ ho khan mấy tiếng đầy vẻ lúng túng.+

"Kỳ thi Tuế sắp tới nơi rồi, thể Đài Các của trò viết còn chẳng bằng lúc trước, cẩn thận kẻo Huyện lệnh không cho trúng tuyển, lúc đó đừng hòng mơ tới công danh Tú tài. Còn không mau chép lại bài văn hôm qua đi!"+

Xem ra tiên sinh cũng chẳng mượn được rồi. Sở Từ bình tâm lại và cuối cùng cũng hiểu vì sao Khổng sơn trưởng lại nhắm vào mình, hóa ra nguồn cơn đều nằm ở chỗ tiên sinh này.+

Tần phu tử cảm thấy như bị học trò nhìn thấu tâm can, vì để không mất mặt mà ông cố ra vẻ trấn định nói: "Chỉ cần kỳ thi Tuế này trò đứng đầu toàn huyện, vi sư sẽ đích thân đi mượn cho trò để trò tha hồ thưởng lãm, thấy sao?"+

"Đa tạ tiên sinh! Tiên sinh thật là thần thông quảng đại, là tấm gương sáng cho học trò. Con nhất định sẽ ngày ngày học theo ngài, sớm trở thành một quân tử đức cao vọng trọng như tiên sinh."+

Một tràng lời hay ý đẹp tâng bốc khiến khóe môi Tần phu tử không tự chủ được mà nhếch lên. Tiếc là sau khi cười xong thì trong lòng ông lại thấy chột dạ: Làm sao để lão già cố chấp kia chịu cho mượn đây?+

Có được lời hứa của Tần phu tử, ngòi bút của Sở Từ như có gió thổi mà thoăn thoắt một hồi đã chép xong bài văn. Y nằm bò ra bàn thổi cho mực khô hẳn rồi mới cung kính dâng lên cho phu tử.+

Tần phu tử cầm lấy rồi nghiêm túc xem xét hồi lâu, chỉ ra vài lỗi ngữ pháp và những chỗ cần kiêng kỵ. Sau khi Sở Từ sửa lại xong xuôi thì ông mới nói: "Chẳng trách Mạc đạo viên lại cầm bài này đi. Những kế sách trị thiên tai trong đây nếu suy xét kỹ quả thực đều có thể áp dụng. Trò có biết hiện nay vùng Mạc Bắc đang gặp trận tuyết tai ba mươi năm mới có một lần và khiến dân chúng lầm than, xác phơi khắp chốn không? Ái ngại thay là nếu những kẻ làm quan địa phương có thể quan sát thiên tượng sớm như trò nói, lo liệu trước từ đầu thì có lẽ đã bớt đi bao mạng người rồi."+

"Tiên sinh, sau này con nhất định sẽ trở thành một vị quan tốt." Sở Từ không biết nói gì hơn, chỉ có thể trịnh trọng hứa hẹn.+

"Trò chí lớn tài cao nên tương lai tất có thành tựu. Chỉ cần ghi nhớ một điều: Dù làm bất cứ việc gì, cũng đừng làm trái với bản tâm, hãy làm những việc phù hợp với bản thân mình nhất là được." Tần phu tử lời tâm huyết dặn dò.+

Vị học trò này của ông ngày càng thông tuệ, hành sự tuy có phần khéo léo nhưng không mất đi khí khái của văn nhân. Cứ đà này thì tương lai vào được trung tâm nội các cũng không phải chuyện khó. Chỉ là chốn quan trường như vực thẳm, người thanh bạch bước vào thì liệu có mấy ai giữ được mình thanh bạch lúc bước ra?+

Ông không muốn học trò của mình thay đổi nhưng cũng không nỡ để y trở thành đá lót đường cho kẻ khác, chỉ biết nhắc nhở thêm vài câu.+

Nhìn Sở Từ, Tần phu tử bỗng nảy sinh tâm trạng giống như Tô Đông Pha năm nào: "Duy nguyện hài nhi ngu thả lỗ, vô tai vô nạn đáo công khanh" (Chỉ nguyện con mình ngốc một chút, bình an vô sự đến bậc công khanh*.)+

(*Công khanh (公卿): là những chức quan to nhất triều đình như Tể tướng, Thượng thư,...)+

Quả thực là tình sâu thì khó bền lâu, mà người quá thông minh cũng dễ gặp tổn thương vậy!+