Chương 27: Phu tử thật tốt

Sở Từ dâng lên khối mực thượng hạng biếu tặng tiên sinh rồi ngồi ngay ngắn giữa sảnh đường, ngoan ngoãn nghe lời răn dạy.+

"A Từ, con hành sự còn quá nông nổi. Sao có thể động thủ với Chu Kiệt kia ngay chốn đông người? Làm vậy chẳng phải tự đưa cán cho người ta nắm, lại ảnh hưởng tới thanh danh của bản thân hay sao. Nhưng thôi, con nghĩ ra được cách đến Tự Khố Tháp để hóa giải thì cũng coi như là có chút thông minh vặt."+

Tiên sinh tại Huyện học này chính là Tần phu tử và là người đã có công phát hiện rồi đưa y từ thư viện Khải Sơn về đây. Năm nay người đã ngoài bốn mươi cùng vóc dáng gầy thanh mảnh, khoác trên mình bộ nho sam trông có vài phần cốt cách tiên phong đạo cốt.+

"Tiên sinh quá khen, thực ra học trò lúc đó cũng chưa nghĩ sâu xa được như vậy. Đều nhờ Khấu huynh kia âm thầm chỉ điểm, con mới có thể thoát vây." Sở Từ tỏ vẻ ngượng ngùng đáp lời.+

"Là y thì cũng chẳng có gì lạ, chỉ tiếc là..." Tần phu tử thở dài với giọng nói mang theo vài phần thổn thức.+

Nhớ đến vết sẹo trên mặt đối phương, Sở Từ hiểu rõ tâm sự của Tần phu tử. Từ xưa đến nay, văn nhân muốn bước chân vào hoạn lộ thì diện mạo phải đoan chính mà không được có tì vết. Vết sẹo kia trong mắt Sở Từ chẳng đáng là bao nhưng với tiền đồ của Khấu Tĩnh thì đó lại là một kiếp nạn lớn lao.+

"Con hôm nay tới đây, chắc hẳn không chỉ đơn giản là để thăm ta thôi đâu đúng không?" Tần phu tử khéo léo chuyển chủ đề, không muốn bàn tán chuyện thị phi của người khác sau lưng.+

"Hì hì, tiên sinh quả là bậc thần nhân. Học trò gần đây có một chuyện chưa thông, mong được ngài chỉ giáo." Sở Từ nở nụ cười nịnh nọt. Thái độ ôn hòa của Tần phu tử khiến y liên tưởng tới giáo sư già từng dạy mình năm xưa nên trong lòng nảy sinh cảm giác gần gũi, lời nói cũng theo đó mà thêm vài phần thân thiết.+

Nhìn dáng vẻ không mấy nghiêm chỉnh của Sở Từ, Tần phu tử bỗng trầm giọng: "Ta vốn tưởng sau biến cố vừa rồi, con sẽ nản lòng thoái chí mà tự hủy hoại bản thân. Ngày trước, ta thường thấy con suy nghĩ quá nhiều, có lẽ do sớm đỗ đạt nên áp lực đè nặng rồi khó mà thấy con cười nói thoải mái như này. Giờ thấy con có thể mở lòng, trong lòng ta cũng thấy an lòng."+

Khóe mắt Sở Từ chợt thấy cay cay. Nguyên chủ chẳng phải đã gục ngã hoàn toàn sau cú sốc đó à? Gánh nặng gia cảnh và học nghiệp như ngọn núi lớn đè nén đến nghẹt thở, khiến linh hồn ấy phải chọn cách giải thoát.+

Phu tử này quả thực thấu hiểu nguyên chủ hơn y tưởng. Chẳng trách người xưa đặt "Sư" ngang hàng với "Thiên, Địa, Quân, Thân", tiên sinh ở thời cổ đại đúng là như phụ thân.+

"Đa tạ tiên sinh đã yêu thương, tấm lòng này của ngài học trò xin khắc cốt ghi tâm." Sở Từ trịnh trọng hành lễ, vừa là thay cho nguyên chủ, vừa là dành cho chính bản thân mình: "Nếu không có tiên sinh ngược xuôi bôn ba tìm người cứu viện, có lẽ học trò đã bị lưu đày mà chẳng còn ngày ngóc đầu lên nổi. Ở nhà có nương và huynh tẩu hết mực quan tâm, ra ngoài có ân sư che chở, học trò sao có thể không lạc quan cho được?"+

"Con nghĩ được vậy là tốt. Công danh trước mắt cứ tạm gác sang một bên đi. Ngày trước khi con vào trường thi, ta nói lực của con đã đủ, thực chất chỉ là muốn khích lệ để con không tự ti. Dẫu khi ấy có trúng tuyển thì thứ hạng chắc cũng không cao. Nhưng chỉ cần con dốc lòng khổ đọc trong ba năm tới thì dù là mong ước Tam Nguyên cập đệ cũng chẳng phải chuyện xa vời." Tần phu tử cười vang khích lệ.+

"Học trò ghi nhớ lời dạy của tiên sinh, về nhà nhất định sẽ dùi mài kinh sử mà không dám lơ là. Thực ra, học trò tới đây cũng là vì chuyện học vấn."+

Sở Từ dâng lên những trang bản thảo, trình bày ý định biên soạn một bộ đề tập. Tần phu tử nghe xong mà chân mày hơi nhướng lên rồi tỏ ý không tán thành.+

"Con dồn hết tâm trí vào những việc này thì còn thời gian đâu mà đọc sách nữa?" Tần phu tử lo ngại Sở Từ mải mê nghiên cứu việc này sẽ làm ảnh hưởng đến việc học, càng sợ người học trò tâm đắc của mình lại nhuốm mùi đồng tiền, trở thành hạng thương nhân trục lợi.+

"Tiên sinh, thánh nhân có dạy: 'Ôn cũ biết mới, có thể làm phu tử'. Trong quá trình biên soạn đề mục, con có thể ôn lại toàn bộ kiến thức cũ và giúp trí nhớ thêm sâu sắc, chẳng phải là một công đôi việc à?"+

Sở Từ chân thành nói tiếp: "Hơn nữa, tiên sinh cũng biết gia cảnh học trò vốn bần hàn, vì để con đi học mà gia đình đã dốc cạn túi. Lần gặp nạn này lại phải bán sạch ruộng vườn. Con thực sự không đành lòng nhìn người thân phải chịu đói khổ vì mình nên mới muốn dùng chính học vấn đã có để báo đáp gia đình. Nhưng xin ngài cứ yên tâm, một khi nhà cửa ấm no và thoát khỏi cảnh quẫn bách, học trò sẽ toàn tâm toàn ý lo việc học hành mà không dám xao nhãng bởi tạp niệm khác."+

"Tấm lòng hiếu thảo đó thật đáng quý." Tần phu tử nghe xong liền gật đầu cảm thán. Trước khi hiển đạt, ngài cũng từng trải qua cảnh nghèo khó nên rất thấu hiểu nỗi lòng của Sở Từ: "Thôi được, ta sẽ giúp con một tay. Chỉ là sau này phải nhớ kỹ, tuyệt đối không được sa đà vào con đường này mà quên mất chính đạo."+

"Học trò tuyệt đối không quên."+

Sở Từ đem tập bản thảo trình bày các đề mục Thiếp Kinh, Mặc Nghĩa và Cửu Chương dâng lên cho Tần phu tử xem qua. Tuy trên mặt phu tử không lộ ý cười nhưng trong lòng lại thầm kinh ngạc vô cùng.+

Những đề mục này ra rất chắc tay, đặc biệt là phần toán thuật Cửu Chương. Dạng đề thay đổi linh hoạt nhưng nhờ có ví dụ mẫu ở trên nên dù biến hóa ra sao cũng không rời khỏi căn bản. Nhiều cách giải đề của y còn đơn giản và rõ ràng hơn hẳn phương pháp cũ trước đây.+

Nhưng khi lật đến phần đề Thi Phú, Tần phu tử không nhịn được mà bật cười. Vần chân thì bắt rất chặt nhưng cả bài thơ đọc lên cứ bình đạm vô vị, đạo lý đưa vào cũng gượng ép vô cùng. So với những phần trước, đúng là khiến người ta liếc mắt một cái đã phân biệt rõ đâu là trân châu, đâu là mắt cá.+

Sở Từ có chút ngượng ngùng, quả nhiên là tiên sinh, vừa nhìn đã thấy ngay chỗ yếu của y.+

Kế đến là khoảng thời gian Tần phu tử bổ túc riêng cho Sở Từ. Từ cách chuyển vần Nhị Tiêu, Thập Tam Nguyên, Nhất Tiên* cho đến quy luật niêm luật của thơ Đường rồi cách vận dụng bằng trắc và thanh điệu. Suốt buổi, Sở Từ chẳng dám rời mắt nửa bước vì y sợ chỉ cần lơ đãng một giây là sẽ bỏ lỡ mất phần tinh túy quan trọng.+

( *: Là các nhóm vần quy định trong thơ văn cổ đại. Sĩ tử đi thi bắt buộc phải gieo vần nằm trong cùng một nhóm mới được coi là đúng luật.+

Nhị Tiêu (vần Tiêu): Các chữ có âm như tiêu, dao, chiều, triều...+

Nhất Tiên (vần Tiên): Các chữ có âm như tiên, yên, thiên, biên...+

Thập Tam Nguyên (vần Nguyên): Các chữ có âm như nguyên, hồn, ngân, ôn, môn....)+

Tần phu tử giảng giải không hề cứng nhắc, cứ mỗi khi giảng đến một thể loại, ngài lại ứng tác ngay một bài thơ tại chỗ để Sở Từ dễ bề thông hiểu.+

"... Được rồi, những gì cần giảng ta đã giảng hết rồi. Con chỉ cần khắc ghi những điều hôm nay cùng kiến thức cũ vào lòng thì bộ đề này dùng để ứng phó kỳ thi Huyện chắc chắn không thành vấn đề." Dĩ nhiên, nỗ lực của bản thân người học vẫn là trọng yếu nhất, không phải ai làm xong bộ đề này cũng chắc chắn đậu nhưng với những học trò chỉ còn thiếu một bước cuối cùng, nó chẳng khác nào hổ mọc thêm cánh.+

"Dạ, đa tạ tiên sinh đã không tiếc lời chỉ giáo!" Sở Từ vui mừng khôn xiết. Vốn dĩ y cũng có nền tảng nhưng chưa tinh thông, nay được Tần phu tử đả thông kinh mạch, y nhận ra khi đối diện với những bài thi thơ phú và mình không còn rơi vào cảnh lờ mờ như trước nữa.+

"Nhìn dáng vẻ của con chắc là đã lĩnh hội được đôi phần, vậy thì..." Tần phu tử đưa mắt nhìn quanh một lượt rồi nói: "Lấy Mai làm đề, con hãy làm một bài thơ thất ngôn, hạn trong vần Thập Tam Nguyên."+

Sở Từ phóng tầm mắt nhìn ra, giữa sân viện của Tần phu tử có một gốc mai già. Cành khô uốn lượn, điểm xuyết những đóa bạch mai thanh khiết và trông rất có phong vị. Dưới gốc lác đác vài cánh hoa rụng, hẳn là trận gió bấc đêm qua đã thổi lìa cành.+

Y trầm tư suy nghĩ hồi lâu rồi mới chậm rãi ngâm:+

"Gió lạnh chưa bôi dấu cũ mờ,+

Hoa rơi lưu luyến giấu hương xưa.+

Một đêm phiêu bạt không tăm tích,+

Cánh lụa tàn phai mộng nắng thưa."+

Dứt lời, y đầy mong đợi nhìn Tần phu tử và chờ nghe lời bình phẩm. Vần Thập Tam Nguyên gồm các chữ có âm "ân" và "ôn", Sở Từ loay hoay mãi mới tìm được ba chữ "ngân", "hồn", "hôn" để gieo vần.*+

(*: Lưu ý về bản dịch: Để bài thơ mượt mà trong tiếng Việt nên đã chuyển sang vần Ưa/Ơ (Mờ - Xưa - Thưa). Theo bên trung là vần Ân/Ôn)+

"... Ý cảnh chung quy vẫn còn quá sầu thảm, mang nặng cái danh 'gượng gạo tìm sầu để viết văn'." Tần phu tử bất lực nhìn học trò, rõ ràng ngài không thích kiểu làm thơ khô khan và thiếu đi cái tôi cùng tâm cảnh thực thụ.+

Người xưa thường mượn thơ để tỏ chí, đâu có ai như Sở Từ, chỉ vì bắt cho đúng vần mà phải xoay xở khổ sở như vậy.+

Sở Từ gãi đầu cười gượng, y thật sự không có năng khiếu ở khoản này.+

"Thôi, làm thơ là chuyện cần sự cảm thụ lâu dài. Vi sư giao cho con một bài tập, sau khi về nhà thì mỗi ngày phải làm một bài thơ. Vần chân cách luật không hạn chế nhưng phải chứa đựng chân tình mà không được làm cho có lệ. Lần sau tới đây phải mang hết số thơ đó theo cho ta xem, rõ chưa?"+

"Học trò đã rõ." Sở Từ xịu mặt, cảm giác đã quen làm thầy nay lại bị giao bài tập về nhà quả thực rất khó tả. Giờ y đã hiểu thấu nỗi lòng của đám trẻ nhỏ khi bị ép viết nhật ký hàng ngày rồi.+

"Xem bộ dạng con có vẻ không tình nguyện, chắc là chê bài tập còn ít. Vậy thì ta giao thêm một đạo..." Ánh mắt Tần phu tử thoáng qua một tia ý cười.+

"Tướng công ơi, A Từ, vào ăn cơm thôi." Tần sư mẫu bưng một đĩa thức ăn từ bếp đi ra rồi cất tiếng gọi.+

"Sư mẫu, chúng con tới đây!" Sở Từ cao giọng đáp lời, mặc cho Tần phu tử đang lườm mình một cái sắc lẹm. Y cười nịnh nọt rồi nhanh chân chạy lại giúp sư mẫu bày biện bát đũa, thầm cảm ơn sư mẫu đã kịp thời cắt ngang lời định giao thêm bài tập của tiên sinh.+

Trên bàn chỉ có bốn món một canh giản dị, đây là vì có khách nên mới thêm vào hai món, chứ bình thường hai lão nhân chỉ ăn đơn sơ hai món một canh. Bấy nhiêu thôi cũng đủ thấy Tần phu tử sinh hoạt rất thanh đạm mà không chút xa hoa cầu kỳ.+

Tần phu tử và sư mẫu vốn sinh được hai người con, ái nữ đã xuất giá tòng phu, còn lệnh lang hiện đang tầm sư học đạo tận bên nhà ngoại sanh ở phủ Cam Châu.+

Ngày thường hai lão nhân sống cảnh thanh vắng cũng có chút quạnh quẽ, nay trên bàn ăn có thêm một Sở Từ khéo léo, nói cười rôm rả khiến phu thê hai người vui vẻ mà dùng thêm được hẳn một bát cơm. Sau bữa trà nước, Tần phu tử đưa cho Sở Từ một đề Tạp văn rồi kêu y mang về nhà làm thử.+

Lúc Sở Từ rời khỏi nhà phu tử, Huyện học đã vắng bóng người, chắc hẳn đám môn sinh đều đã kéo nhau xuống thực đường dùng bữa.+

Lác đác vài học tử trông thấy Sở Từ liền đứng từ xa chắp tay chào hỏi, y cũng lễ độ đáp lễ từng người một.+

Vừa ra đến cổng Huyện học, Sở Từ lại bắt gặp bóng dáng Khấu Tĩnh. Hắn đơn độc sải bước phía trước cùng khí thế toát ra vẻ sát phạt quyết đoán của nhà binh. Sở Từ vội rảo bước đuổi theo, cất tiếng gọi: "Khấu huynh, xin dừng bước."+

Khấu Tĩnh ngoảnh lại thì đập vào mắt hắn là một gương mặt rạng rỡ, nụ cười của y tươi tắn vô ngần, dẫu có so với nắng gắt ngày hạ cũng chẳng hề kém cạnh.+

"Huynh cũng bây giờ mới về à? Ta vừa dùng cơm ở nhà tiên sinh xong, không biết huynh đã dùng bữa chưa?" Sở Từ thầm tính toán, nếu hắn chưa ăn thì y sẽ mời một bữa để đáp đền nhân tình.+

Khấu Tĩnh khẽ gật đầu. Nếu không phải vì Sơn trưởng nhiệt tình giữ lại dùng cơm khó lòng từ chối, hắn cũng đã chẳng nán lại muộn như vầy.+

"Ta còn định bụng nếu huynh chưa ăn thì mời huynh ra quán xá bên ngoài dùng chút gì đó. Chuyện hôm nay đa tạ Khấu huynh đã ra tay, huynh liên tiếp giúp ta hai lần, thật không biết phải tạ ơn sao cho phải."+

"Không cần đâu, chỉ là việc nhỏ tiện tay mà thôi." Khấu Tĩnh vẫn giữ nguyên câu trả lời như cũ.+

Sở Từ lại tiếp lời: "Cổ nhân có câu: 'Thụ ơn một giọt, báo đáp một dòng', ta không thể làm kẻ vong ân phụ nghĩa được. Không biết khi nào Khấu huynh rảnh rỗi, để tại hạ được mời huynh một bữa cơm đạm bạc?"+

"Ngày mai ta phải về doanh trại rồi, e là không có cơ hội." Khấu Tĩnh thoáng vẻ bất đắc dĩ. Thấy vẻ mặt tiếc nuối hiện rõ của Sở Từ nên hắn bèn bồi thêm: "Ta có một người thân sang năm sẽ nhập học, nếu Sở huynh thuận tiện, xin hãy để mắt quan tâm giúp ta một vài phần để coi như là đáp lễ."+

Sở Từ gật đầu lia lịa, trong lòng thầm đoán chắc hẳn là đệ đệ của hắn.+

Khấu Tĩnh dường như đọc được nỗi thắc mắc trong mắt y nên liền giải thích thêm: "Đó là tiểu ngoại sanh của ta, tên gọi Chung Ly Ngọc."+

"Thì ra là Chung Ly huynh." Sở Từ tỏ vẻ bừng tỉnh đại ngộ mà gật đầu lia lịa.+

Khấu Tĩnh bật cười rồi đang định giải thích rằng ngoại sanh mình mới lên bảy tuổi thì lại bị một giọng nói chen ngang.+

"Sở công tử, bên này! Thiếu gia nhà ta sai ra tới đón ngài đây." Phía ngoài hẻm Thanh Thạch, Tiểu Chanh Tử trông chừng đã đợi từ lâu, vừa thấy bóng dáng Sở Từ liền kích động gọi lớn.+

Sở Từ ngượng ngùng mỉm cười cáo lỗi với Khấu Tĩnh, nói một tiếng "Cáo từ" rồi nhanh chân bước về phía Tiểu Chanh Tử.+

Khấu Tĩnh nhìn theo bóng lưng y mà thầm nghĩ: "Thôi vậy, tới lúc gặp người thật y sẽ tự khắc biết."+